Ouverture woensdag 15 september
2004| de Stentor
Door
HENK WANINGE
Jazz
in Nederland. Dan denk je al gauw aan het North Sea Jazz Festival in
Den
Haag waar enerzijds alle nog levende legendes hun laatste kunstjes
opvoeren
en anderzijds rock en soul - tot verdriet van de puristen - een
steeds
groter aandeel in de programmering krijgen. Maar jazz in Nederland is
ook
het Ad Colen Quartet. Wie? Jazeker, het Ad Colen Quartet, jazz van de
bovenste
plank uit de regio Utrecht die bewijst dat er landinwaarts ook
mooie
dingen gebeuren.
De
recensenten buitelen over elkaar heen in loftuitingen. 'Zo'n debuut zou
in
de jaren vijftig een ware sensatie veroorzaakt hebben,' schrijft de één
naar
aanleiding van 'Naked' en ook de opvolger 'Eyes wide open' belandt in
een
warm bad. 'Zelden heb ik mensen zo makkelijk en met zoveel plezier horen
spelen',
zegt de ander.
Inderdaad 'Eyes wide
open' boeit. Vakkundig spel van Ad Colen (tenor- en
sopraansaxofoon),
Rob van Bavel (piano), Erik Robaard (bas) en Chris Strik
(slagwerk),
mooie soli, transparant geluid en dat alles volgens het bekende
stramien:
thema, solo's, thema. Met name de up tempo-nummers zijn sterk, al
hoop
je dat er af en toe eens wordt afgeweken van die ijzeren idioom-regels.
'Dat
houdt me momenteel toevallig ook bezig, zeker nu we met materiaal voor
de
nieuwe cd aan de gang zijn. De opbouw is inderdaad wel eens voorspelbaar.
Waarom
niet eens met improvisatie begonnen, om maar eens een dwarsstraat te
noemen?
Anderzijds, je wilt een verhaal vertellen, met een kop en een staart
en
dat gebeurt al sinds jaar en dag vanuit een bepaalde traditie,' zegt Ad
Colen,
die alle stukken op deze plaat heeft gecomponeerd.
Colen
zit in zijn kleine studio bij zijn woonhuis in Utrecht. Na zijn in
1990
afgeronde opleiding jazz aan het Hilversums conservatorium ontwikkelde
de
geboren Limburger zich op diverse terreinen; moderne jazz, big band,
funk,
rock, latin, speelde en speelt met diverse coryfeeën (onder wie
pianist
Michiel Borstlap) en is tevens als docent actief. Een veelzijdig
muzikant
die meedoet aan verschillende projecten - zelfs in Idols dook hij
in
een bigband op - maar zijn grootste liefde is en blijft de jazz.
'Daarin
kan ik als instrumentalist het meest creatief zijn', geeft Colen als
verklaring.
'Maar er is meer. De interactie met je mede-muzikanten, die vaak
spontaan
ontstaat en waarbij je in feite muzikaal commentaar op elkaars spel
levert
en de grote mate van vrijheid, zijn de andere aspecten die me altijd
hebben
aangetrokken. Natuurlijk maak je afspraken, maar de vrijheid, zeker
in
de eigen stukken is groot want jij bepaalt het raamwerk.'
Jaarlijks
komen tientallen jazzmusici van de conservatoria. Talentvolle
jonge
mensen, die veel noten per minuut kunnen spelen, maar dat houdt niet
automatisch
in dat ze ook goede muziek maken. Colen: 'Het is een prima
ondergrond,
je leert een hoop, zeker nu, het aanbod van muziekstijlen is
groot.
Je krijgt de tools aangereikt en het is aan jou wat je ermee doet.
Maar
na zo'n opleiding begint het pas.'
'Zelf
heb ik veel aan gehad. Hoe meer ik te weten kwam, hoe makkelijker het
was
om dingen los te laten. Met die wetenschap kun je stukken, zoals
standards,
veel beter laten klinken. Vooral door minder noten en vrijer te
spelen.'
Ook
is zo'n opleiding geen garantie voor een goed gevulde agenda.
Integendeel,
het is sappelen geblazen en als er al optredens zijn moeten
musici
doorgaans niet honderden toehoorders rekenen.
'Dat
heeft mij er nooit van weerhouden om te spelen. Kan me concerten
herinneren
met nog geen twintig man publiek, maar waarbij de vonk tussen
podium
en zaal wél oversprong en het handjevol freaks na afloop in stille
vervoering
de zaal verliet. Maar inderdaad, het is geen vetpot, je kunt
onmogelijk
leven van jazz. De speelmogelijkheden zijn gering en dat wordt er
met
deze regering niet beter op.'
Wat
ook niet meehelpt is dat deze muziekvorm anno 2004 een rol in de marge
speelt
op radio en tv. Colen: 'Het heeft te maken met een algehele
vervlakking
in onze maatschappij. Op prime time zul je geen jazz meer horen,
ze
is verbannen naar incourante uren, zeg maar de randen van de nacht. Als
gevolg
hiervan komen steeds minder mensen hiermee in aanraking. Heel jammer,
want
het is zulke spannende muziek.'
En
North Sea Jazz dan? 'Prachtig natuurlijk, maar ook hier treedt de
vervlakking
op. De invloed van de commercie wordt steeds groter, er moet
gescoord
worden. Een festival hoort ook risico's te nemen en dat mis ik de
laatste
tijd bij North Sea Jazz.'
Maar
Colen wil dit verhaal niet in een klaagzang laten verzanden. Daarvoor
ontleent
hij te veel spelvreugde aan zijn grote passie. En hij hoeft ook
niet
te opereren in de marge. Zijn ster in de scene is stijgende, het aantal
concerten
neemt toe, zowel in kwantiteit als kwaliteit met als voorlopig
hoogtepunt
een succesvolle tournee door Indonesië, en kenners roemen zijn
spel,
sound en composities. Die kijken reikhalzend uit naar zijn nieuwe cd,
die
dit najaar verschijnt.
Zover
is het nog niet, eerst wordt er opgetreden in Gigant Apeldoorn (16
september).
Hoewel (oude stijl) jazz hier via een jaarlijks festival wortel
heeft
geschoten, kun je niet stellen dat de Veluwse stad erg jazzminded is.
Ad
Colen en zijn mannen zijn dus gewaarschuwd: Apeldoorn uit, altijd lastig.
Ad Colen Quartet: Gigant Apeldoorn, 16 september